Apa Itu PrEP HIV? Cara Mencegah HIV dan Harga Ubat Pencegahan HIV di Malaysia

Perkara Utama • PrEP (Pre-Exposure Prophylaxis) ialah ubat pencegahan yang diambil oleh individu yang HIV negatif untuk mengurangkan risiko dijangkiti HIV. • Apabila diambil seperti yang ditetapkan, PrEP mengurangkan risiko jangkitan HIV melalui hubungan seks sebanyak kira-kira 99 peratus. • PrEP hanya dimulakan selepas ujian HIV negatif, bersama pemeriksaan buah pinggang dan hepatitis B, dan memerlukan susulan setiap tiga bulan. • PrEP tidak melindungi daripada jangkitan kelamin lain seperti sifilis, gonorea dan klamidia, jadi kondom masih penting. • Di Malaysia, PrEP boleh didapati di klinik swasta dan di klinik kesihatan kerajaan terpilih. Kosnya bergantung pada fasiliti, jenama ubat dan ujian yang diperlukan.

 

HIV masih merupakan isu kesihatan awam yang penting di Malaysia. Menurut data Kementerian Kesihatan Malaysia (KKM) bagi tahun 2024, sebanyak 3,185 kes HIV baharu dilaporkan, dan 96 peratus daripadanya berpunca daripada hubungan seks. Kira-kira tiga suku daripada kes baharu melibatkan individu berumur 20 hingga 39 tahun.

Berita baiknya, HIV kini boleh dicegah dengan lebih berkesan berbanding sebelum ini. Salah satu cara paling berkesan ialah PrEP. Artikel ini menerangkan apa itu PrEP, cara ubat ini berfungsi, siapa yang sesuai mengambilnya, cara mencegah HIV secara menyeluruh dan anggaran harga ubat pencegahan HIV di Malaysia.

Apa Itu PrEP HIV? 

PrEP ialah singkatan bagi Pre-Exposure Prophylaxis, iaitu ubat pencegahan yang diambil sebelum seseorang terdedah kepada HIV. Ubat ini ditujukan untuk individu yang tidak mempunyai HIV tetapi berisiko tinggi untuk dijangkiti.

Ubat PrEP yang paling biasa digunakan di Malaysia ialah pil yang mengandungi gabungan dua ubat antiretroviral, iaitu tenofovir dan emtricitabine. Pil ini diambil sekali sehari.

Bagaimana PrEP Berfungsi 

Apabila diambil setiap hari, ubat dalam PrEP mencapai tahap yang mencukupi dalam darah dan tisu badan. Jika virus HIV memasuki badan, ubat ini menghalang virus daripada membiak dan menyebabkan jangkitan kekal.

Perlindungan tidak bermula serta-merta. Secara umum, perlindungan maksimum dicapai selepas kira-kira 7 hari pengambilan harian bagi seks dubur, dan kira-kira 21 hari bagi seks faraj dan penggunaan dadah suntikan.

Berapa Berkesan PrEP? 

Menurut Pusat Kawalan dan Pencegahan Penyakit Amerika Syarikat (CDC), PrEP mengurangkan risiko mendapat HIV melalui hubungan seks sebanyak kira-kira 99 peratus apabila diambil seperti yang ditetapkan. Bagi individu yang menyuntik dadah, risiko berkurangan sekurang-kurangnya 74 peratus.

Keberkesanan ini sangat bergantung kepada disiplin mengambil ubat. Jika dos sering tertinggal, perlindungan menjadi jauh lebih rendah.

Siapa Yang Sesuai Mengambil PrEP? 

PrEP mungkin sesuai untuk anda jika anda HIV negatif dan:

• Mempunyai pasangan yang HIV positif, terutamanya jika tahap virus (viral load) pasangan belum tidak dapat dikesan
• Tidak selalu menggunakan kondom dengan pasangan yang status HIV-nya tidak diketahui
• Mempunyai lebih daripada seorang pasangan seks
• Pernah didiagnosis dengan jangkitan kelamin (STI) dalam tempoh enam bulan lepas
• Berkongsi jarum atau peralatan suntikan
• Pernah menggunakan PEP lebih daripada sekali

Doktor akan menilai risiko anda secara sulit dan membantu anda memutuskan sama ada PrEP sesuai.

PANDANGAN DOKTOR “Saya dapati ramai pesakit menangguhkan ujian HIV selama berbulan-bulan kerana takut dikenali di klinik kesihatan berhampiran rumah atau tempat kerja. Ada yang datang hanya selepas berminggu-minggu tidak dapat tidur kerana bimbang. Saya selalu katakan, langkah paling penting ialah ujian pertama itu. Selepas keputusan diketahui, barulah kita boleh merancang sama ada PrEP sesuai.” Dr. Keerthana Shukdesh, Premier Clinic TTDI, Bangsar & Puchong

 

Cara Mengambil Ubat PrEP dengan Betul 

Pemeriksaan Sebelum Memulakan PrEP 

Sebelum doktor memberikan PrEP, beberapa ujian perlu dilakukan:

• Ujian HIV: Untuk memastikan anda benar-benar HIV negatif. PrEP tidak boleh digunakan untuk merawat HIV.
• Ujian fungsi buah pinggang: Kerana ubat ini diproses oleh buah pinggang.
• Ujian hepatitis B: Ubat dalam PrEP juga bertindak terhadap hepatitis B, jadi status anda perlu diketahui.
• Saringan jangkitan kelamin: Seperti sifilis, gonorea dan klamidia.
• Ujian kehamilan: Jika berkaitan.

Pengambilan Harian 

PrEP diambil sebiji sehari, pada waktu yang sama setiap hari. Ia boleh diambil sebelum atau selepas makan. Menetapkan peringatan di telefon boleh membantu anda tidak terlupa.

Susulan Setiap Tiga Bulan 

Pengguna PrEP perlu kembali berjumpa doktor setiap tiga bulan untuk:

• Ujian HIV berulang
• Pemeriksaan fungsi buah pinggang secara berkala
• Saringan jangkitan kelamin
• Mendapatkan bekalan ubat seterusnya

PANDANGAN DOKTOR “Sebelum memulakan PrEP, saya sentiasa memeriksa status hepatitis B. Hepatitis B bukan sesuatu yang jarang di Malaysia, dan ramai pembawa tidak tahu mereka mempunyainya. Ubat dalam PrEP turut bertindak terhadap hepatitis B, jadi jika seorang pembawa berhenti mengambilnya secara mengejut, jangkitan hati boleh menjadi aktif semula. Sebab itu ujian darah sebelum bermula bukan sekadar formaliti.” Dr. Deeban Ramasamy, Premier Clinic KL City, TTDI & Puchong

 

Kesan Sampingan Ubat PrEP 

Kebanyakan orang mengambil PrEP tanpa masalah besar. Sesetengah individu mengalami kesan sampingan ringan pada minggu-minggu awal, seperti:

• Loya
• Sakit kepala
• Perut kembung atau cirit-birit
• Rasa letih

Kesan ini biasanya hilang dalam masa satu hingga dua minggu. Kesan yang lebih jarang termasuk perubahan pada fungsi buah pinggang dan sedikit penurunan ketumpatan tulang, yang dipantau melalui ujian susulan. Kebanyakan perubahan ini kembali normal jika ubat dihentikan.

PENGALAMAN PESAKIT KAMI  Saya berumur akhir 20-an dan pasangan saya HIV positif. Pasangan saya sudah menerima rawatan, tetapi tahap virusnya belum lagi tidak dapat dikesan. Sebelum memulakan PrEP, saya menjalani ujian HIV, buah pinggang dan hepatitis B. Pada minggu pertama saya berasa sedikit loya, terutama pada waktu pagi, dan mengambil ubat selepas makan malam membantu. Rasa loya hilang dalam kira-kira 10 hari, dan saya menjalani ujian susulan setiap tiga bulan. Encik Amirul, 28 tahun

 

Cara Mencegah HIV: Lebih Daripada PrEP

 

PrEP sangat berkesan, tetapi cara mencegah HIV yang terbaik ialah menggabungkan beberapa langkah:

• Kondom: Melindungi daripada HIV dan kebanyakan jangkitan kelamin lain apabila digunakan dengan betul setiap kali.
• PrEP: Untuk individu berisiko tinggi yang HIV negatif.
• PEP: Ubat kecemasan selepas kemungkinan terdedah kepada HIV, perlu dimulakan dalam tempoh 72 jam.
• Rawatan sebagai pencegahan: Penghidap HIV yang mengambil rawatan dan mencapai tahap virus yang tidak dapat dikesan tidak menjangkitkan HIV kepada pasangan seks mereka. Konsep ini dikenali sebagai U=U (Undetectable = Untransmittable).
• Ujian HIV secara berkala: Mengetahui status anda dan pasangan adalah asas pencegahan.
• Jarum steril: Tidak berkongsi jarum atau peralatan suntikan.
• Saringan semasa mengandung: Malaysia telah diiktiraf oleh Pertubuhan Kesihatan Sedunia (WHO) kerana berjaya menghapuskan penularan HIV dan sifilis daripada ibu kepada anak, hasil saringan rutin semasa mengandung.

PENGALAMAN PESAKIT KAMI  Saya berumur pertengahan 30-an, bekerja di Kuala Lumpur dan telah mengambil PrEP selama kira-kira setahun dengan ujian setiap tiga bulan. Pada salah satu susulan, ujian darah mengesan sifilis walaupun saya tiada sebarang gejala. Sifilis dirawat dengan suntikan, dan ujian ulangan selepas rawatan dilakukan untuk memastikan jangkitan telah pulih. Selepas itu saya kembali menggunakan kondom bersama PrEP. Encik Kevin, 35 tahun

 

PrEP vs PEP: Apakah Beza Ubat Pencegahan HIV? 

Perkara	PrEP	PEP
Bila diambil	Sebelum kemungkinan pendedahan	Selepas kemungkinan pendedahan
Tujuan	Pencegahan berterusan	Pencegahan kecemasan
Tempoh	Setiap hari selagi berisiko	Kursus 28 hari
Masa untuk mula	Dirancang terlebih dahulu	Secepat mungkin, dalam tempoh 72 jam
Sesuai untuk	Individu yang berisiko secara berterusan	Pendedahan sekali-sekala, contohnya kondom koyak

 

Jika anda memerlukan PEP lebih daripada sekali, ini mungkin tanda bahawa PrEP adalah pilihan yang lebih sesuai untuk anda.

Harga Ubat Pencegahan HIV di Malaysia: Faktor Kos dan Ujian 

Kos ubat pencegahan HIV di Malaysia berbeza mengikut jenis ubat, fasiliti dan ujian yang diperlukan. Berikut ialah gambaran umum pilihan yang ada:

Pilihan	Perkara Yang Perlu Diketahui
PrEP di klinik swasta	Bekalan biasanya diberikan untuk sebulan atau tiga bulan. Kos keseluruhan termasuk ubat, konsultasi dan ujian makmal
PrEP di klinik kesihatan kerajaan	Disediakan di klinik kesihatan terpilih untuk individu berisiko tinggi yang layak, dengan kos yang disubsidi
PEP di klinik swasta	Diberikan sebagai satu kursus 28 hari. Kos lebih tinggi berbanding bekalan PrEP sebulan kerana melibatkan gabungan ubat
Rawatan HIV (ARV)	Disediakan di hospital dan klinik kerajaan, dengan ubat barisan pertama diberikan secara percuma kepada warganegara Malaysia

 

Untuk mengetahui kos sebenar, minta anggaran penuh yang merangkumi ubat, konsultasi dan ujian makmal semasa konsultasi.

Faktor Yang Mempengaruhi Kos Ubat PrEP 

• Yuran konsultasi doktor
• Ujian makmal sebelum memulakan PrEP dan semasa susulan
• Jenama ubat, sama ada generik atau jenama asal
• Kekerapan lawatan susulan
• Saringan jangkitan kelamin tambahan jika perlu

PANDANGAN DOKTOR “Saya kerap berjumpa pesakit yang memulakan PrEP, kemudian berhenti selepas dua atau tiga bulan kerana kos atau kesibukan, lalu menyambung semula sendiri tanpa ujian HIV. Itu langkah yang berisiko. Jika kos menjadi kebimbangan, saya lebih suka berbincang tentang pilihan di klinik kesihatan kerajaan daripada melihat pesakit berhenti begitu sahaja.” Dr. Nigel Ong, Premier Clinic Bangsar & KL City

 

Di Mana Boleh Mendapatkan Ubat PrEP di Malaysia? 

Di Malaysia, PrEP hanya boleh diperoleh dengan preskripsi doktor. Anda boleh mendapatkannya di:

• Klinik swasta: Seperti Premier Clinic, yang menawarkan konsultasi sulit, ujian dan bekalan ubat.
• Klinik kesihatan kerajaan terpilih: KKM menyediakan PrEP di beberapa klinik kesihatan untuk individu berisiko tinggi.

Jika privasi adalah kebimbangan utama anda, tanya klinik bagaimana rekod perubatan anda diuruskan. Doktor kami di Premier Clinic boleh membantu anda memulakan PrEP dengan pemeriksaan yang lengkap dan susulan yang teratur.

Kesimpulan: Memulakan PrEP untuk Pencegahan HIV 

PrEP ialah salah satu cara paling berkesan untuk mencegah HIV bagi individu yang berisiko tinggi. Ia selamat untuk kebanyakan orang, tetapi memerlukan ujian sebelum bermula, pengambilan harian yang konsisten dan susulan setiap tiga bulan. Digabungkan dengan kondom, ujian berkala dan PEP apabila perlu, risiko jangkitan HIV dapat dikurangkan dengan ketara.

Soalan Lazim 

Adakah PrEP sama dengan vaksin HIV? 

Tidak. PrEP ialah ubat yang perlu diambil secara berterusan untuk memberi perlindungan. Ia tidak memberikan imuniti kekal seperti vaksin. Jika anda berhenti mengambilnya, perlindungan akan hilang.

Berapa lama ubat PrEP mula berkesan? 

Secara umum, perlindungan maksimum dicapai selepas kira-kira 7 hari pengambilan harian bagi seks dubur, dan kira-kira 21 hari bagi seks faraj dan penggunaan dadah suntikan. Doktor anda akan memberi nasihat mengikut keadaan anda.

Bolehkah saya berhenti mengambil PrEP?

Ya, jika risiko anda berubah. Namun, bincang dengan doktor terlebih dahulu kerana ubat perlu diteruskan untuk tempoh tertentu selepas pendedahan terakhir. Pembawa hepatitis B juga memerlukan pemantauan khas sebelum berhenti.

Adakah saya perlu preskripsi untuk mendapatkan ubat PrEP? 

Ya. PrEP hanya boleh diberikan oleh doktor selepas ujian HIV negatif dan pemeriksaan kesihatan lain. Jangan membeli ubat HIV dalam talian tanpa pengawasan doktor.

Adakah PrEP melindungi daripada jangkitan kelamin lain? 

Tidak. PrEP hanya mencegah HIV. Ia tidak melindungi daripada sifilis, gonorea, klamidia atau herpes. Penggunaan kondom dan saringan berkala masih penting.

Apa berlaku jika saya terlupa mengambil PrEP selama beberapa hari? 

Pengambilan PrEP yang tidak konsisten boleh mengurangkan tahap perlindungan. Jangan menganggap anda masih dilindungi sepenuhnya selepas tertinggal beberapa dos. Hubungi doktor untuk mendapatkan nasihat, terutamanya jika terdapat kemungkinan pendedahan kepada HIV. Jika pendedahan berlaku dalam tempoh 72 jam yang lalu, penilaian segera untuk PEP mungkin diperlukan.